eHealth-monitor 2018 wijst voor VWS met vinger naar zorgsector bij stagnatie

wijzende vinger

Als je ook maar een beetje in zorg-ICT geïnteresseerd bent, kon je de afgelopen week er niet omheen dat de eHealth-monitor 2018 het levenslicht gezien had. In die monitor maakt Nictiz jaarlijks de balans op over de voorziene en gerealiseerde ontwikkelingen rond eHealth in de zorg. De directeur van Nictiz , Lies van Gennip, zegt over de huidige situatie dat het glas half vol, maar dus ook half leeg is. Het rapport heet ook veelbetekenend “ E-health in verschillende snelheden”.  Men constateert dat de door minister Schippers in 2014 gestelde doelen niet gehaald zijn en dat er een duidelijk verschil is tussen de gebieden waarin eHealth-toepassingen zich manifesteren. In de adviezen die Nictiz in het rapport geeft, komt telkens naar voren dat het zorgverleners en koepelorganisaties visie, durf en inzet zouden moeten tonen om de gestelde doelen te halen. Indirect houdt men de zorgsector voor dat er dus een gebrek aan visie, durf en inzet heeft bij stagnatie.

Verschillende snelheden

Nictiz ziet de afgelopen jaren een consistente toename van het gebruik van eHealth binnen het professionele domein. Het gaat dan vooral om het gebruik van elektronische patiëntendossiers in ziekenhuizen – huisartsen werken in Nederland al veel langer papierloos – en om een gestage toename in de elektronische en de gestandaardiseerde uitwisseling van patiëntgegevens . Ook ziet Nictiz een gestage toename van eHealth-toepassingen door zorggebruikers zonder tussenkomst van een zorgverlener. Daar waar een eHealth toepassing de inzet vraagt van zowel zorgprofessionals als zorggebruikers, gaat opschaling langzamer. Zelfs bij een relatief eenvoudige toepassing als het elektronisch aanvragen van herhaal- recepten zien we beperkt gebruik door zorggebruikers (18%), terwijl 88% van de huisartsen deze mogelijkheid wel aanbiedt.  Ook blijkt tussen denken en doen van patiënten een wereld van verschil te zitten.

 Analyse Nictiz

Nictiz stelt dat de voortgang in ontwikkeling en de toepassing van eHealth wordt maar in zeer beperkte mate bepaald wordt door technische mogelijkheden. Factoren die bijdragen moeten volgens haar meer worden gezocht in een gevoel van urgentie, het zien van de meerwaarde van eHealth en de mogelijkheid én bereidwilligheid om processen te kunnen veranderen. Hier klinkt al subtiel in door dat het zorgveld de meerwaarde van eHealth niet goed zou zien en ook niet voldoende bereidwilligheid zou vertonen om eHealth naar grote hoogten op te stuwen.

Adviezen Nictiz

Nictiz komt met vier heel algemene adviezen.

  1. Zet eHealth in vanuit een heldere visie en beleid en zorg dat deze bekend zijn. Wie: Bestuur en directie zorgorganisaties, overkoepelende organisaties en zorggebruikers (zoals cliëntraden)
  2. Faciliteer zorgverleners in aanbod en gebruik eHealth. Wie: Overheid, belangenorganisaties zorgverleners (KNMG, LHV, NHG, V&VN, Ac z), bestuur/ management zorgorganisaties, verpleegkundigen en onderwijsinstellingen.
  3. Faciliteer zorggebruikers in goed gebruik van eHealth. Wie: Overheid, zorgverleners en belangenorganisaties voor zorgconsumenten en patiënten (Pharos, Patiëntenfederatie Nederland).
  4. Stel een onderzoeksagenda op. Wie: Onderzoeksorganisatie en -faculteiten, in samenspraak met ZonMw en overheidIn deze opsomming valt op hoe vaak men naar zorgorganisaties, overkoepelende organisaties en zorgverleners verwijst.

In deze opsomming valt op hoe vaak men naar zorgorganisaties, overkoepelende organisaties en zorgverleners wijst.

Teleurstellend

Als je het geheel van de eHealthmonitor 2018 overziet is het overduidelijk dat men zeer goed bij door heeft dat de ooit door VWS gestelde doelen niet gehaald zijn. Reflectie de zin dat men bij VWS veel te hoog gegrepen heeft is er niet.  De reactie is dan niet de ambities lager te stellen, maar naar het veld te wijzen en te roepen dat het er meer visie, ambitie en inzet moet zijn.

Gevolg van top-down benadering

Wat we hier zien zijn de gevolgen van de topdown-benadering die VWS heel bewust gekozen heeft voor het propageren van eHealth. In het gewone leven komt iets wat goed is vanzelf en heeft het geen massaal en kostbaar duw- en trekwerk nodig. De idee dat iets bottom-up zou gaan op dit vlak schrok VWS blijkbaar  instinctief af. Nu blijkt dat het allemaal niet zo vlot gaat met de gekozen benadering komt toch al gauw het wijzende vingertje naar de werkvloer waar visie, durf en inzet zouden ontbreken. Het vingertje komt van Nictiz als schijnbaar onafhankelijke instantie. De praktijk leert al jaren dat Nictiz altijd lippendienst bewijst aan HIS Masters Voice -VWS-.

Twee lijken in de kast   

Twee zaken die eigenlijk nooit erg goed liepen komen ook weer in dit rapport voor: het beeldbellen  en de elektronische medicijndispenser- de Medido- van Philips. Bij het beeldbellen gaat om contact tussen zorgverlener en patiënt op een Skype- of Facetime-achtige wijze.  Beeldbellen wordt al ruim 15 jaar gepropageerd maar blijkt niet massaal op te schalen te zijn. Het werkt eigenlijk alleen goed bij zeer omschreven chronische ziekten zoals bijvoorbeeld  gevorderd COPD en hartfalen. Ik schreef er in november 2015 al een artikel over met de vraag: “What to do when riding a dead horse”.
De Medido-box heeft VWS 2016 in een grotendeels door Philips betaalde brochure over eHealth ongegêneerd  gepropageerd.  Het is aardig om in het rapport te lezen dat het met de Medido-box eigenlijk nooit  iets geworden is.

W.J. Jongejan, 16 november 218




De patiënt en het ziekenhuisinformatiesysteem EPIC: ervaringen

ziekenhuis ICT

Ziekenhuisinformatiesystemen(ZIS-sen) hebben als doel om ziekenhuisbreed werkprocessen en verslaglegging te elektronisch te faciliteren. Het is daarbij de vraag of de patiënt als persoon, waarom het eigenlijk allemaal draait in de zorg, daar net zo de vruchten van plukt als de degenen die ermee werken.  Nu is assortiment aan ZIS-sen niet bepaald groot te noemen. Eigenlijk zijn er maar twee hoofdspelers, Chipsoft en EPIC, terwijl nog enkele kleinere spelers als SAP en Nexus een zieltogend bestaan leiden. Vandaag wil ik u eens als ervaringsdeskundige wat buitenissigheden laten zien van één van de hoofrolspelers: EPIC.

Met de ervaringen van een half jaar polibezoek bij meerdere soorten specialisten die EPIC gebruiken komt een vast patroon terug dat zich eigenlijk tijdens elk spreekuurbezoek voordoet. Die ervaring kon ik opdoen omdat het St. Antoniusziekenhuis half oktober 2017 in al zijn vestigingen(Nieuwegein, Leidsche Rijn en Woerden) overging op EPIC als ZIS. In Nieuwegein en Leidsche Rijn werkte men voordien met IntraZIS, een 20 jaar geleden in eigen beheer ontwikkeld systeem. In Woerden ging men vanuit Chipsoft over. Aangezien ik alle vestigingen van het ziekenhuis met een patiëntbezoek mocht vereren kon ik het gebruik van meerdere kanten observeren. Uiteraard zullen er opmerkingen komen als “startproblemen”, maar sommige zaken lijken me toch niet daartoe te behoren.

Horizon

Bij polikliniekbezoek viel op vier verschillende poli’s op dat er slechts sprake was van een horizon van twee maanden bij het maken van vervolgafspraken. Afspraken na die termijn kunnen niet gemaakt worden. Als je na drie maanden terug moet komen krijg je van het personeel te horen om twee maanden na het laatste polibezoek een keer te bellen om een afspraak een maand daarna te maken. Hopelijk is dan niet alles al volgepland, maar ja het kan niet anders.

Diezelfde horizon van twee maanden blijkt er ook te bestaan bij de planning voor een operatie. Nu in april krijg je te horen dat pas na eind juni de planning voor de volgende twee maanden van het operatieprogramma gemaakt kan worden. Enig zicht op wanneer een operatie gaat plaatsvinden als de wachtlijst langer is dan twee maanden, is er dus niet. Die planningshorizon van twee maanden is niet bepaald patiëntvriendelijk te noemen. Ik vermoed trouwens wel dat aan de managementzijde van het EPIC de horizon langer is dan twee maanden. Anders is geen goede financiële administratie en planning van een ziekenhuis met EPIC mogelijk.

Even een order aanmaken

Tijdens meerdere polikliniekbezoeken verzochten specialisten mij om na het noteren van anamnese, lichamelijk onderzoek even niets tegen hen te zeggen. Ze vertelden met enige gêne dat ze dan “een order” moesten aanmaken. Ik begreep dat alle acties die een specialist wil uitvoeren, zoals het aanvragen van een röntgenfoto of MRI-scan als “een order” in het systeem moet komen. Ook na een half jaar gebruik is dat blijkbaar zo lastig dat iedere verstoring tijdens het aanmaken van de order desastreus is voor een correcte gang van zaken.

Bijzit

In een opleidingsziekenhuis is het tamelijk gewoon dat er tijdens een spreekuur naast de specialist een arts in opleiding bij het gesprek en onderzoek aanwezig is. Wieschetst mijn verbazing toen ik tijdens een recent polikliniekbezoek iemand in de spreekkamer trof die voorgesteld werd als ICT-medewerker. Het was me al opgevallen dat op andere plekken op de poli, o.a. bij diverse afspraakbureau ’s boventallige personeelsleden aanwezig waren. De aanwezigheid van de ICT-werker werd verklaard met de opmerking dat die diende om problemen tijdens het werken met het ZIS, EPIC dus, glad te strijken. Dus: handiger workflow voor te stellen dan de specialist bedacht had, uitleg van knoppen en opties etc. Blijkbaar is na een half jaar gebruik nog geen goede workflow bereikt. Ik hoop en verwacht dat deze mensen contractueel gehouden worden aan geheimhouding die gelijk is aan het medisch beroepsgeheim. Het was een aparte ervaring om op voornoemde gronden iemand erbij te hebben in de spreekkamer.

Geen combinatieafspraken

Bij het maken van een afspraak aan één van de balies ving ik op dat helaas met EPIC niet mogelijk was combinatieafspraken te maken, iets wat met Chipsoft als ZIS voorheen wel kon. Dus op één ochtend tegelijk voor één patiënt afspraken maken bij meerdere specialisten zit er dus niet in. Heel erg klant(=patiënt)vriendelijk kwam dat niet op mij over.

Dichtgetimmerd

Eigenlijk hoor je maar heel weinig over problemen met de grote ZIS-ssen. Dat is het logische gevolg van het helemaal juridisch dichtgetimmerd zitten van uitingsmogelijkheden van ziekenhuismedewerkers over zo’n systeem. Klachten mogen vanwege non-disclosure-bepalingen in de contracten tussen ziekenhuizen en de ZIS-leveranciers niet individueel of collectief naar buiten worden gebracht. Alle communicatie erover moet via de directie lopen die ook weer gehouden is te handelen volgens contractuele bepalingen. Heel af en toe komt het toch, maar dan anoniem, naar buiten en zie je het soms in de berichtgeving van bijvoorbeeld Nictiz over de appreciatie van ZIS-sen in de jaarlijkse eHealth-monitor.

Gratis advies

Mochten mijn opmerkingen en bevindingen als zuur en te kritisch overkomen, dan is mijn advies om bij alles wat men aan elektronische systemen in een ziekenhuis heeft ook het patiënten perspectief te betrekken. Bovendien zou ik zeggen, beschouw mijn opmerkingen als gratis advies om dingen anders en beter in te richten.

W.J. Jongejan

 

 




Toename frequentie van eHealth-erediensten bij slechte groei belijdende gelovigen

kerk

Op 17 juni 2016 schreef ik op deze website een artikel over eHealth met de titel “De eHealth-hype: een religie”. Daarin beschreef ik hoe eHealth als een soort geloof gepropageerd en beleden wordt. De meest gebruikte definitie van eHealth is: “het gebruik van ICT om gezondheid en gezondheidszorg te ondersteunen of te verbeteren”. Met een soort verbetenheid wordt eHealth door het ministerie van VWS aangezwengeld. Vooral omdat het de belofte heeft de zorguitgaven te verminderen. Het probleem is echter dat de toepassing van eHealth in het zorgveld ver achter blijft bij alle verwachtingen. Herhaaldelijk constateert Nictiz dat in de eHealth-monitor die jaarlijks uitkomt. In 2017 heeft het ministerie van VWS, als een nieuw zetje extra financiële steun aangekondigd voor het propageren en ondersteunen van de ontwikkeling van eHealth. Opvallend is hoe in de komende vier maanden een hele serie nascholingen, workshops, congressen en symposia uitgestort worden over het zorgveld om eHealth aan te zwengelen.

Erediensten

Voortbordurend op de metafoor van het geloof in eHealth als een godsdienst kan men de activiteiten die de komende maanden ontplooit worden als erediensten in het kader van dat geloof zien, zonder dat het aantal belijdende gelovigen echt sterk toeneemt. Het geloof wordt ook door telkens terugkerende voorgangers uitgedragen. Zo komt Lies van Gennip, als directeur van Nictiz zeer vaak voor op de sprekerslijsten.

Geen scheiding kerk en staat

Gezien de enorme inzet van VWS met menskracht en middelen om de eHealth te promoten is het evident dat er niet gesproken kan worden van een scheiding van kerk en staat. Als iets in het zorgveld als innoverend, nuttig, werkdruk-verminderend ervaren wordt, zal over het algemeen geen sterke drang van de overheid nodig zijn om te zorgen dat iets geïmplementeerd wordt. Juist het enorme gepush door de staat(VWS) maakt duidelijk dat er ergens iets niet klopt.

Rijtje

Voor de aardigheid heb ik een aantal van die door mij als erediensten omschreven promotieactiviteiten opgeschreven. Met een niet al te diepgaande zoekslag op Google kwam ik tot:

  • De peperdure masterclasses van het online magazine Skipr die van 14 september tot 9 november plaatsvinden.
  • De Boerhave-cursus E-health in de praktijk – what ’s in it for me? Publieksdag Health Prevention & Human life cycle op 29 september. Over deze cursus kan nog gezegd worden dat er voldoende kritische blik aanwezig in de vorm van professor Niels Chavannes en collegae.
  • Op 2 november houdt NRC-Live een bijeenkomst over zorgtechnologie waarbij eHealth uiteraard ook prominent ter sprake komt.
  • Op 10 november is het zevende nationale eHealth-congres georganiseerd door de emeritus hoogleraar Public Health en gezondheidseconoom Guus Schrijvers.
  • Op 14 november volgt de eHealth-convention met als titel “Innovation in cure, care & technology”
  • Daarna komt op 23 november het event Mobile Healthcare
  • Op 19 december houdt BNR een radiodebat over eHealth
  • Van 20 tot en met 26 januari 2018 organiseert met ministerie van VWS in samenwerking met ECP/Platform voor de Informatie samenleving de eHealthweek 2018. ECP staat voor Electronic Commerce Platform en werd opgericht in 1997 door het ministerie van economische zaken en VNO-NCW
  • In de loop van 2018 komt er dan ook nog een Europese eHealth-week

Belijdende gelovigen

Terwijl van de kansel het eHealth-geloof met weidse vergezichten geschetst wordt, en de kerk misschien vol zit met goed-gelovigen, moet geconstateerd worden dat het aantal belijdende gelovigen in het zorgveld ver achterblijft bij de verwachtingen. Zonder financiële injecties vanuit het ministerie van VWS zouden er veel minder eHealth-erediensten gehouden worden. Het trieste is dat iedereen wel weet dat eHealth niet goed loopt, maar bezig is met het veilig stellen van eigen belangen.

Zoals eerder gezegd ben ik niet tegen zorgvernieuwing met hulp van ICT, mits de groei organisch tot stand komt zonder hijgerige stimulering.

W.J. Jongejan