Hoe een kritische, door VWS doodgeknuffelde, beweging zich in coronatijd reanimeert

kritischeOp 6 januari 2020 publiceerde ik op deze website een artikel over hoe een kritische beweging in de zorg, Het Roer Moet OM(HRMO), vakkundig door het ministerie van VWS doodgeknuffeld werd. Ontstaan in 2015 door gedreven zorgverleners die zich verzetten tegen overmatige regelgeving en verantwoordingsregels kreeg HRMO veel bijval. De Vereniging van Artsen Automobilisten(VvAA) omarmde de beweging. (Ont)RegelDeZorg(ORDZ) ontstond zo bij VvAA en kende een aantal zeer bewogen sessies met voorstellen om te schrappen in regelgeving en cijfermatige verantwoording. Het ging mis toen tijdens de kabinetsformatie (Ont)RegelDeZorg de partijen overeen kwamen dat het ministerie van VWS ORDZ ging omarmen en onderdeel van beleid maken. Na een eerste poging met een regiegroep kwamen er twee betaalde adviseurs, oud-politica Rita Verdonk en nogal controversieel Gerlach Cerfontain, nota bene de voorzitter van de vereniging VvAA. Daarna kabbelt ORDZ voort. Zo pakte men een beweging, HRMO, in, die nu zich re-animeert.          

Nieuw initiatief

Met een tweet op zondag 7 juni 2020 trapt huisarts Bart Meijman als representant van HRMO een oproep af aan de volksvertegenwoordigers van de Tweede en Eerste Kamer: “Gooi het roer nu om in de zorg”.  In de oproep schrijft HRMO dat de coronacrisis laat zien hoe afhankelijk onze gezondheidszorg is van voldoende menskracht – artsen, verpleegkundigen en verzorgenden-, van samenwerking en niet op de laatste plaats van een centrale regie. Drie elementen die van cruciaal belang zijn voor de zorg. HRMO roept op tot minder marktwerking, minder onnodige zorg en vooral minder bureaucratie. Dat dit kan, bleek volgens HRMO overduidelijk bij het beheersen van deze crisis. Zij willen, als zorgverleners, graag met de Kamerleden een rondetafelgesprek voeren zodat die direct van de werkvloer horen welke problemen nu opgelost moeten en ook kunnen worden.

De oproep is te zien als een revival van de HRMO-beweging met de coronacrisis als handvat.

 Administratieve lasten omlaag

Het is niet vreemd dat de initiatiefnemers van HRMO opnieuw aandacht vragen. De zorg heeft laten zien dat in de coronacrisis door de professionaliteit van de werkers veel mogelijk blijkt te zijn zonder extreme regelgeving en registratiedruk. Over de administratieve lasten zegt HRMO dat die in de directe patiëntenzorg terug moet naar maximaal 20 procent van de werktijd. Voor de coronacrisis namen die lasten 40 procent van de werktijd in beslag. In de eerste plaats houdt HRMO in de nieuwe oproep een pleidooi voor meer centrale sturing op hoofdpunten, voor herwaardering van de beloning van verpleegkundigen en verzorgenden, voor het voorkomen van uitstroom van werkers door erkenning van hun professionaliteit. Ook spreekt men zich uit voor meer preventieve maatregelen, voor grenzen aangeven t.a.v. overbehandeling en medicalisering. Daarnaast wil men een duidelijke standpuntbepaling van de overheid over de beschikbaarheid van noodzakelijke gezondheidsvoorzieningen, zowel regionaal als bovenregionaal.

ORDZ kabbelt voort

De ooit zo felle en enthousiaste ORDZ-beweging onder de VvAA is verworden tot een voortkabbelend stroompje onder VWS. Op de website van ORDZ maakt men regelmatig melding van wapenfeiten, maar die stellen op de keper beschouwd meestal niet veel voor. In ieder geval merkt men er in het veld weinig van. Soms zijn er onderwerpen waarbij je je afvraagt of men wel door heeft wat men opschrijft. Zo hield Rita Verdonk zich bezig met een convenant over het stoppen met tijdschrijven in de jeugdzorg. In dat convenant tussen VNG, VWS, Jeugdzorg Nederland en FNV (mede namens CNV) sprak men af dat er geen verplichting tot vermijdbaar tijdschrijven meer wordt opgenomen. Iets wat vermijdbaar is moet je sowieso niet doen. Zo er een verplichting zou bestaan om iets vermijdbaars te doen is dat al heel apart. Dat je zo’n verplichting zou moeten afschaffen is een open deur.

Meer open deuren

VWS trap op de ORDZ-website meer openstaande deuren over. Zo vindt je een melding van 11 maart 2020 over het afschaffen van misverstanden in de huisartspraktijken, nl. het op verzoek van patiënten afgeven van medische verklaringen. Daar haalt men dan verklaringen aan de gemeente, van dieetverklaringen aan de belastingdienst en fitheidstest-verklaringen voor het ministerie van Defensie bij. Hiervan een ORDZ-wapenfeit maken gaat te ver.  Het is namelijk al jaar en dag staand beleid dat een huisarts geen verklaringen over eigen patiënten op hun verzoek mag afgeven. Alleen achteraf is een gerichte vraag van een instantie met toestemming van de patiënt toegestaan.

Reanimatie

Het is te betreuren dat werkers uit de zorg opnieuw aandacht moeten vragen voor zaken die eigenlijk vanzelfsprekend zouden moeten zijn. Het op last en met hulp van VWS willen beperken van regelgeving en regeldruk is in essentie een contradictio in terminis. Het maakte een kritische beweging monddood. Nu, na de piek van de coronacrisis, roert HRMO zich als kritische beweging terecht opnieuw. Ze moet eigenlijk zichzelf reanimeren om onder het verstikkende juk van VWS uit te komen. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat men nu een beroep doet op de leden van de Staten Generaal in plaats van het kabinet.

Te hopen is dat de beweging niet weer ergens in het traject slinks ingepakt wordt.

W.J. Jongejan, 12 juni 2020

Afbeelding van Paul Brennan via Pixabay




Hoe het ministerie van VWS een kritische beweging in de zorg koest knuffelde

hoe VWSHoe krijg je een kritische beweging in korte tijd rustig? Incorporeer die beweging zo gauw mogelijk in je eigen handelen. Neem het initiatief over en buig dat vervolgens om naar eigen model. Dat is wat er de afgelopen twee jaar gebeurde met de beweging Het Roer Moet Om, maar evengoed met het initiatief van de “de paarse krokodil.  Op 11 maart 2015 stelden een groep uiterst bezorgde huisartsen een manifest op, genaamd ”Het Roer moet om”. Bezorgd om het vastlopen van de zorg door de doorgeschoten marktwerking en de steeds maar uitdijende bureaucratie met absurde regeldruk tot gevolg.  De beweging Het Roer Moet Om(HRMO) was geboren. Samen met de Vereniging van Artsen Automobilsten(VVAA), waar zeer veel zorgverleners hun verzekering hebben lopen, initieerde HRMO de beweging (Ontregel) de zorg. Die beweging ging vooral onzinnige regels in de zorg te lijf.

Regeerakkoord

Bij de formatie bleek dat de regering in het regeerakkoord drie regels had opgenomen over het bestrijden van de regeldruk. Het programma van (Ont)regel de zorg werd over genomen. Na de formatie pakte het ministerie van VWS het op en nam zodoende het initiatief van HRMO en VVAA over. De VVAA berichtte er met HRMO toen nog trots over. Het leek erop dat VWS grote stappen zou gaan maken. Dat pakte toch wat anders uit. VWS tuigde er een hele organisatie voor op met website en al. Zelfs een Ontregelbus stuurt men één jaar het land in. Opvallend was wel direct de focus op het bestrijden van perifeer ontstane overbodige regels en niet op de regelgeving vanuit VWS en de zorgverzekeraars. En dat was nu juist de kern van de kritiek van HRMO en (Ont)regel de zorg toen het initiatief nog bij de VVAA lag.

Regiegroep en zo

Een regiegroep met vertegenwoordigers van vrijwel alle koepels van zorgaanbieders en andere grote stakeholders in de zorg, bestaande uit zestien personen tuigde men op. Voorzitter werd Gerlach Cerfontaine, voorzitter van de Vereniging VVAA. Ingewijden vertelden recent over die regiegroep dat het een ramp werd. Iedere organisatie had zijn eigen agenda en veelal bleven belangrijke spelers gewoon weg bij vergaderingen. Van die regiegroep kon men in 2019 nauwelijks meer iets vernemen, waarop VWS enkele  speciale adviseurs aanstelde. De voormalige politica Rita Verdonk plus de onbekende Martijn Leijsink  benoemde men tot adviseurs voor Wet maatschappelijke ondersteuning en jeugdzorg en Gerlach Cerfontaine als speciaal adviseur voor specialistische hulp.

Mechanisme

Wat we dan zien gebeuren is dat die adviseurs als afgezanten van VWS neerdalen in de periferie. Men komt even op werkbezoek, hit and run dus. Zij bezoeken gemeenten en (jeugd)zorgorganisaties(Verdonk) en zorginstellingen(Cerfontaine) en houden peptalks op vergaderingen over hoe men zaken kan schrappen. Kekke verslagen verschijnen op de website van (Ont)regel de zorg. De adviseurs beloven dat de gemelde problematiek, oplossingen en oplossingsrichtingen mee terug te nemen naar het ministerie. En passant laat men zich nog even rondleiden op bijv.  een katheterisatie-kamer van een ziekenhuis, alsof het een inspectiebezoek betreft.

Het gevoel bekruipt me dat door de aanpak van VWS er teveel een focus ligt op regelgeving die zorgaanbieders zelf en voor elkaar veroorzaken. En niet op regelgeving die centrale organisaties zoals VWS, zorgverzekeraars, Zorgautoriteit en kwaliteitsorganen opleggen.

Wat zien we gebeuren?

Op 14 december 2019 hield HRMO gefaciliteerd door VVAA een groot publiek debat in Den Haag met als titel “Zorg voor samenhang” om aandacht te vragen voor de genoemde problemen in de zorg. Enkele dagen later al weer, op 19 december om 07.45u staat men in alle vroegte om  weer op de stoep van het ministerie van VWS voor een wake-up-call. Wake up omdat de stem van HRMO blijkbaar niet meer voldoende gehoord wordt bij VWS.  Niet één van de bewindslieden nam hun “kerstpakket” in ontvangst, maar de directeur-generaal curatieve zorg Bas van der Dungen. Toch maar weer een actie buiten het vergader- en werkbezoekencircuit om.

Paarse krokodil  

Met HRMO zien we hier hetzelfde gebeuren als met het initiatief van de stempels met de paarse krokodil. Het was een idee van de Zwolse huisartsen Ellen Brand-Piek en Marco Blanker. Bureaucratische post zoals formulieren van vooral zorgverzekeraars met onzinnige vragen voorzagen zij van een stempel met de paarse krokodil. De actie werd meteen een groot succes. De gedachte achter het aldus gekleurde reptiel is afkomstig uit een OHRA-reclame. Binnen zeer korte tijd haalde zorgverzekeraar Zilveren Kruis de ontsteking uit deze bom door zelf aan huisartsen stempels van krokodillen en stempelkussens met paarse inkt te sturen. Minister Hugo de Jonge liet zich in zijn werkkamer met een paarse opblaaskrokodil fotograferen. Zelfs Rita Verdonk heeft bij haar ontregel-sessies dit opblaasgeval bij zich.

Moraal van het verhaal

Bij kritische acties in de zorg die (potentieel) veel bijval krijgen, zullen de zeer grote stakeholders zoals het ministerie van VWS en zorgverzekeraars er alles aan doen om de bom in een vroeg stadium te ontmantelen. Dat verwijderen van de ontsteking gebeurt door de activisten of de symbolen ervan in een vroeg stadium dicht tegen zich aan te drukken. En zo de activisten koest te knuffelen en de eigen agenda af te blijven werken.

W.J. Jongejan, 6 januari 2020

Afbeelding van Sarah Richter via Pixabay. Bewerkt door W.J. Jongejan.




Geloofwaardigheid VVAA-bestuursvoorzitter Cerfontaine tegenover leden ernstig in het geding

geloofwaardigheidOp 23 september 2019 verscheen op de website Ontregel de Zorg van het ministerie van VWS het bericht dat Gerlach Cerfontaine tot speciaal adviseur regeldruk voor de medisch specialistische zorg benoemd was.  Aangesteld door VWS, de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen(NVZ) en de Nederlandse Federatie van Universitair medische Centra(NFU). Het aparte is dat hij bestuursvoorzitter is van de Vereniging van Artsen Automobilisten(VVAA). Dat is een vereniging met uitsluitend zorgverleners als leden. Die representeert hij. Terzelfder tijd gaat aan de slag bij de budgetbepaler(VWS) en werkgevers(VNZ en NFU) die budgethouder zijn. Het lijkt heel loffelijk dat hij meehelpt de administratieve regeldruk te beperken. Hij gijzelt echter daarmee wel in hoge mate de eigen vereniging die de beweging Ontregel de zorg op gang heeft helpen brengen. Als hoogleraar Corporate Governance zou hij moeten weten dat hij niet tegelijk de belangen kan dienen van hen die sterk  last hebben van de regeldruk en hen die dat mede bepalen.   

VVAA

Menigeen kent de VVAA als bedrijf dat zorgverleners op veel terreinen verzekeringen levert en hen bedrijfsmatig ondersteunt. Het bedrijft opereert onder de vereniging VVAA die enig aandeelhouder is van het bedrijf VVAA. Gerlach Cerfontaine is bestuursvoorzitter van de vereniging VVAA. Deze vereniging kent statutair alleen zorgverleners als leden, geen zorginstellingen. Zie art. 3 en 5 van die statuten.

Doel

Het doel van de vereniging is volgens artikel 3 van de statuten het behartigen van de materiële en immateriële belangen van de leden. Terwijl de klassieke zorgkoepels zoals de LHV en KNMG de laatste 10 a 15 jaren steeds meer de oren lieten hangen richting overheid, heeft de vereniging VVAA het behartigen van de belangen van de zorgverleners de laatste paar jaren serieuzer genomen. De vereniging VVAA roert zich dan ook in het maatschappelijk debat rondom vraagstukken in de zorg. Dat gaat dan om de rol van zorgverzekeraars, het medisch beroepsgeheim, de vrije artsenkeuze(art.13 Zvw) EN de regeldruk.

HRMO

Als lid van de VVAA en sympathisant van de beweging Het Roer Moet Om(HRMO) van bezorgde huisarts volg ik de acties om onnodige regeldruk te beperken op de voet. HRMO begon in maart 2015 met een manifest. Het momentum dat erna  ontstond door die beweging is opgepakt door de VVAA. Die organiseerde onder het motto “(Ont)Regel de Zorg” een groot aantal schrapsessies. VWS nam door een besluit in het regeringsakkoord in 2018 een flink aantal schrappunten over in een actieplan met de naam “(Ont)Regel de Zorg”. Daarmee trok het ministerie van VWS het initiatief van leden van de VVAA naar zich toe.

Gijzeling

Zeer problematisch is het als de bestuursvoorzitter van de VVAA functies aanneemt die VWS in het kader van “Ontregel de Zorg” organiseert. Immers door aan dergelijke activiteiten deel te nemen kan hij zich niet meer vrij scharen achter initiatieven en activiteiten van leden van de vereniging VVAA, waar hij bestuursvoorzitter van is. Hij krijgt te maken met opdrachten en standpunten van werkgevers, annex budgethouders en VWS als budgetbepaler. Hij gijzelt daarmee de eigen vereniging en dus haar leden. Het met het ministerie mee gaan werken begon met de deelname van Cerfontaine aan de regiegroep (Ont)Regel de Zorg op 27 november 2018. Het ministerie kondigde hem aan als één van de zestien prominente zorgbestuurders en maakte hem voorzitter ervan. Apart is dat de bestuursvoorzitter erin als zorgbestuurder vermeld staat. Dat is hij namelijk niet. Van die regiegroep hoorden we  weinig meer. Om dan op 23 september 2019 te lezen dat hij namens VWS, VNZ en NFU aangesteld is als speciaal adviseur regeldruk voor de medisch specialistische zorg.

Onbetaald/Betaald

Nergens staat vermeld of de bezigheid of de activiteit van regiegroep deelnemer en van speciaal adviseur regeldruk al dan niet betaalde functies zijn. Ik zou er een goede fles wijn om durven te verwedden dat het betaalde functies zijn. Dat zou ook passen binnen de beeldvorming over Cerfontaine in de loop der jaren is ontstaan. Financiële zaken hebben bij Cerfontaine een speciale connotatie. Zie daarvoor De grote Cerfontaine-show uit 2004. Voor het muilkorven van de eigen leden door zich te binden aan budgetbepaler en budgethouders maakt het niet uit of het onbetaald of betaald werk is. Het blijft zeer problematisch. Wat bijzonder kwalijk is dat als het betaalde functies zijn Gerlach Cerfontaine voor zichzelf een verdienmodel gecreëerd heeft via de vereniging VVAA, terwijl het de zeggenschap van de leden beperkt.

Track record

Cerfontaine heeft een track record wat betreft het beïnvloeden van stakeholders. In de Volkskrant van 19 februari 2009 geeft hij toe niet transparant te zijn geweest als hoogste baas van Schiphol over de geluidshinder ten gevolge van vliegbewegingen vanaf de Polderbaan. Het artikel “Cerfontaine zwakt geluidshinder af” laat zien hij optrad tijdens de besluitvorming over het gebruik van de Polderbaan.

Meteen kritiek

Het problematisch zijn van de genoemde activiteiten werd op Twitter binnen enkele uren na de publicatie over het speciale adviseurschap onder andere opgepikt door Frank Smit, twitterend onder de naam Zorg & ICT nieuws. Die schrijft meteen dat er op zijn minst sprake is van belangenverstrengeling. Hij twittert  dat “Cerfontaine ook voorzitter van verzekeringenboer @VvAA is, die zich profileert als belangenvereniging van zorgverleners.”.

Vol op het orgel

Het is niet geheel toevallig dat de berichtgeving over de nieuwe functie van Cerfontaine als speciaal adviseur regeldruk explodeert na de kennisgeving op de website en het Twitteraccount van het VWS-programma (Ont)regel de zorg. Allerlei websites die kritiekloos VWS-informatie overnemen, zoals SKIPR en Zorgvisie melden de nieuwe bezigheid van Cerfontaine. Opmerkingen als “Jaagt het ontregel-offensief aan” en “Zet de tanden in de regeldruk” vliegen door de lucht zonder dat de schrijvers op enig moment zich afvragen of er geen belangenverstrengeling speelt.

Open brief     

Dit artikel kan het bestuur van de vereniging VVAA zien als een open brief over deze kwestie. In de functies buiten de VVAA die Cerfontaine bij het bestrijden van de regeldruk aangenomen heeft, is er sprake van belangenverstrengeling die zijn geloofwaardigheid binnen de vereniging VVAA ondermijnt en zijn integriteit ter discussie stelt. Onderwerpen rond het beperken van de regeldruk die VWS, NVZ en NFU onwelgevallig zijn kunnen door één enkele persoon zodanig behandeld worden dat dit direct strijdig is met de belangen van de leden van de vereniging VVAA. Ik vraag mij dan ook af of de door mij genoemde activiteiten ook door het hele bestuur van de vereniging VVAA gedragen worden.

Door de politisering van (Ont)regel de Zorg is het initiatief van de onderliggende beweging aan de deelnemers ervan ontnomen.

W.J. Jongejan, 30 september 2019.

Afbeelding van Peggy und Marco Lachmann-Anke via Pixabay